Εισαγωγή

Τα στατιστικά στοιχεία για το ισοζύγιο πληρωμών και τη διεθνή επενδυτική θέση συλλέγονται και καταρτίζονται από την Υπηρεσία Ισοζυγίου Πληρωμών του Τμήματος Στατιστικής. Η πλήρης κατάργηση των συναλλαγματικών περιορισμών με την ένταξη της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ("ΕΕ") και η συνεπαγόμενη απώλεια αυτής της πηγής στατιστικής πληροφόρησης, ώθησαν την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου να προχωρήσει έγκαιρα, την 1η Ιανουαρίου, 2002, στην εισαγωγή και λειτουργία του υφιστάμενου συστήματος συλλογής και καταρτισμού στατιστικών στοιχείων του ισοζυγίου πληρωμών και της διεθνούς επενδυτικής θέσης.

Υφιστάμενο σύστημα συλλογής και καταρτισμού στατιστικών στοιχείων

Το υφιστάμενο σύστημα εδράζεται στη μεθοδολογία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ("BPM5"), η οποία έχει υιοθετηθεί και από την ΕΕ, καθώς και σε επιπρόσθετες προδιαγραφές και βαθμό ανάλυσης που απαιτεί τόσο η Στατιστική Υπηρεσία της ΕΕ ("Eurostat") όσο και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ("ΕΚΤ"). Σύμφωνα με την υφιστάμενη μεθοδολογία, ο λογαριασμός τρεχουσών συναλλαγών διαιρείται σε τέσσερις ξεχωριστές κατηγορίες: αγαθά, υπηρεσίες, εισοδήματα και τρέχουσες μεταβιβάσεις.   Ο λογαριασμός κίνησης κεφαλαίων περιλαμβάνει τις μεταβιβάσεις κεφαλαίων (άφεση χρεών, μεταβιβάσεις μεταναστών και λοιπές μεταβιβάσεις) και την απόκτηση/πώληση άυλων περιουσιακών στοιχείων, ενώ οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές υποδιαιρούνται στις ακόλουθες κατηγορίες: άμεσες επενδύσεις, επενδύσεις χαρτοφυλακίου, χρηματοοικονομικά παράγωγα, λοιπές επενδύσεις (δάνεια/πιστώσεις, μετρητά και καταθέσεις) και συναλλαγματικά διαθέσιμα (που καλύπτουν μόνο τα αποθέματα που ελέγχονται από τις νομισματικές αρχές).

Τα υφιστάμενο σύστημα συλλογής και καταρτισμού στατιστικών στοιχείων βασίζεται στην κατά συναλλαγή υποβολή στατιστικών στοιχείων από τις τράπεζες όλων των συναλλαγών που πραγματοποιούνται μεταξύ κατοίκων και μη κατοίκων Κύπρου.  Κάθε συναλλαγή συνοδεύεται από μια σειρά πληροφοριών, βάσει των οποίων καταρτίζονται στοιχεία κατά κατηγορία συναλλαγής, χώρα, θεσμικό τομέα του κατοίκου κτλ.  Επιπλέον, στοιχεία συλλέγονται και από άλλες πηγές όπως δημοσιεύματα στον τύπο, τη Στατιστική Υπηρεσία της Δημοκρατίας, το Υπουργείο Οικονομικών, το Χρηματιστήριο Αξιών Κύπρου, το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας, τις ελεγμένες οικονομικές καταστάσεις των εταιρειών καθώς και από άλλες Διευθύνσεις/Τμήμα/Υπηρεσίες της Κεντρικής Τράπεζας.  Το υφιστάμενο σύστημα συμπληρώνεται, επίσης, από δειγματοληπτικές έρευνες και απευθείας αναφορές από συγκεκριμένες κατηγορίες κατοίκων. Τα στοιχεία του ισοζυγίου πληρωμών παράγονται σε μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια βάση. Τα τριμηνιαία στοιχεία δημοσιοποιούνται στην  ιστοσελίδα της  Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου τρεις μήνες μετά το τέλος του υπό αναφορά τριμήνου.  Τα τελικά ετήσια στοιχεία ισοζυγίου πληρωμών δημοσιοποιούνται μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου του έτους που ακολουθεί το υπό εξέταση έτος.  Τα πρώτα προκαταρκτικά ετήσια στοιχεία είναι διαθέσιμα μέσα στο δεύτερο τρίμηνο του έτους που ακολουθεί το έτος αναφοράς.  Τα στοιχεία σε σχέση με τη διεθνή επενδυτική θέση παράγονται σε ετήσια βάση και δημοσιεύονται στην επίσημη ιστοσελίδα της Τράπεζας αρχές Οκτωβρίου του έτους που ακολουθεί το υπό αναφορά έτος.    

Νέο σύστημα συλλογής και καταρτισμού στατιστικών στοιχείων

Στα πλαίσια των υποχρεώσεων της Κύπρου που απορρέουν από την ένταξή της στη ζώνη του ευρώ την 1^η Ιανουαρίου 2008, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου έχει προβεί στο σχεδιασμό ενός νέου συστήματος απευθείας συλλογής στατιστικών στοιχείων από επιχειρήσεις και οργανισμούς, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή σταδιακά εντός του πρώτου εξάμηνου του 2008.

Το νέο σύστημα αποσκοπεί στον καταρτισμό των στοιχείων του λογαριασμού χρηματοοικονομικών συναλλαγών του ισοζυγίου πληρωμών, του συναφούς εισοδήματος και της διεθνούς επενδυτικής θέσης της Κύπρου, βάσει των προτύπων που έχουν καθορίσει η ΕΚΤ, η Eurostat και το ΔΝΤ.

Ο καταρτισμός των απαιτούμενων στοιχείων θα επιτυγχάνεται με τη διεξαγωγή τεσσάρων ερευνών (άμεσων επενδύσεων, αξιογράφων, χρηματοοικονομικών παραγώγων, λοιπών επενδύσεων), στις οποίες βασίζεται το νέο σύστημα. Συγκεκριμένα,  τα απαιτούμενα στοιχεία θα παρέχονται στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου με απευθείας αναφορές από τους κατοίκους Κύπρου.

Η συλλογή στατιστικών στοιχείων με απευθείας αναφορές από τους κατοίκους Κύπρου θα ενισχύσει και θα συμπληρώσει το υφιστάμενο σύστημα συλλογής στατιστικών στοιχείων, αφού πολλές διεθνείς συναλλαγές διενεργούνται πλέον χωρίς τη μεσολάβηση τραπεζών που λειτουργούν στην Κύπρο και θα καταστεί δυνατός ο καταρτισμός των επι μέρους κατηγοριοποιήσεων για την ενσωμάτωση των στοιχείων της Κύπρου σε αυτά της ευρωζώνης.  

Ορισμός του κατοίκου Κύπρου

Για τον καταρτισμό των στοιχείων για την περίοδο Ιανουαρίου 2002 μέχρι και Ιουνίου 2008 ισχύει ο ορισμός του κατοίκου σύμφωνα με τον οποίο "κάτοικοι" θεωρούνται όσα φυσικά πρόσωπα διαμένουν (ή έχουν πρόθεση να διαμείνουν) στην Κύπρο για περίοδο πέραν του ενός έτους, όπως επίσης και εκείνες οι νομικές οντότητες που λειτουργούν με φυσική παρουσία στην Κύπρο.

Στα πλαίσια των υποχρεώσεων της Κύπρου σαν μέλος του Ευρωσυστήματος κρίθηκε αναγκαία η εναρμόνιση του ορισμού του “κατοίκου Κύπρου” για στατιστικούς σκοπούς και, ως εκ τούτου, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου έχει εκδώσει, με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, την “περί Ορισμού της Έννοιας του “κατοίκου Κύπρου” για Στατιστικούς Σκοπούς Οδηγία του 2008”, η οποία τίθεται σε ισχύ από την 1^η Ιουλίου 2008.  Η αλλαγή αυτή στον ορισμό του “κατοίκου Κύπρου” αφορά, κυρίως, το κριτήριο για τα νομικά πρόσωπα.  Συγκεκριμένα, κάθε οργανισμός ή επιχείρηση οποιασδήποτε νομικής μορφής που έχει συσταθεί ή εγγραφεί στην Κύπρο, ανεξάρτητα εάν διατηρεί ή όχι φυσική παρουσία στην Κύπρο θα θεωρείται πλέον για στατιστικούς σκοπούς ως “κάτοικος Κύπρου”, σε αντίθεση με το καθεστώς που επικρατούσε πριν την πιο πάνω αλλαγή, σύμφωνα με το οποίο “κάτοικος Κύπρου” θεωρείτο μόνο ο οργανισμός ή επιχείρηση που διατηρούσε φυσική παρουσία στην Κύπρο.  Ως αποτέλεσμα της πιο πάνω αλλαγής, τα στατιστικά στοιχεία τα οποία θα παράγονται και δημοσιεύονται από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου με μήνα αναφοράς τον Ιούλιο του 2008 και εντεύθεν θα επηρεαστούν, διότι θα υπάρξει ανακατάταξη των οργανισμών ή επιχειρήσεων από τον τομέα των “μη κατοίκων Κύπρου” στον τομέα των “κατοίκων Κύπρου”.